Orantısal risk varsayımı nedir ve nasıl kontrol edilir?

Orantısal risk varsayımı — Cox orantısal risk modellerinde (Cox proportional hazards model) hayatta kalma analizinde temel bir varsayımdır. Bu varsayım, iki grup arasındaki risk oranının (hazard ratio) zamanla sabit olduğunu, yani kovaryant etkisinin zamanla değişmediğini ifade eder.

Bu varsayımın doğruluğunu kontrol etmek için birkaç yöntem kullanılır:

• Grafiksel yöntem: farklı gruplar için logaritmik kümülatif risk (log(-log(sağkalım))) grafiklerinin çizilmesi. Eğer çizgiler yaklaşık paralelse, varsayım sağlanmış olur.
• Rezidüel testler: örneğin, Shenton testi veya Schoenfeld rezidüleri temelli testler. Schoenfeld rezidüleri, kovaryant etkisinin zamanla değişip değişmediğini kontrol etmeye olanak tanır.
• Zaman etkileşimleri ekleme: modelde, kovaryant ile zaman fonksiyonunun etkileşimini ekleyerek bu terimlerin anlamlılığını test edebilirsiniz.

R'da Schoenfeld rezidüleri kullanarak doğrulama örneği:

library(survival)
fit <- coxph(Surv(zaman, durum) ~ yaş + cinsiyet, data = lung)
cox.zph(fit)  # risklerin orantısallığı testi

Eğer çıktıdaki p-değerleri anlamlıysa, varsayım ihlal edilir.