Маалыматтар базаларында иштөө контекстинде нормализация жана денормализация эмне?

Нормализация — бул маалыматтарды сактоо системасындагы маалыматтарды уюштуруу процесси, ашыкчалыкты азайтуу жана маалыматтардын бүтүндүгүн жакшыртуу үчүн. Денормализация — бул суроолордун аткарылышын жакшыртуу үчүн маалыматтарга ашыкча маалыматтарды кошуу процесси.

Нормализация:

• Принциптер: Кайталаган топторду жок кылуу, байланышы жок мүнөздөмөлөр арасындагы көзкарандылыктарды жок кылуу.
• Нормализация формалары (негизгілері):
  • 1NF (Биринчи нормалдуу форма): Колонкаларда атомдук маанилер, кайталанган топтордун жоктугу.
  • 2NF (Экинчи нормалдуу форма): 1NF + бөлүштүрүлгөн көзкарандылыктар жок.
  • 3NF (Үчүнчү нормалдуу форма): 2NF + транзитивдик көзкарандылыктар жок.
  • Бойс-Кодд формасы (BCNF): 3NFнин катуу версиясы.
• Артыкчылыктары:
  • Маалыматтардын ашыкчалыгын азайтуу (орун үнөмдөө).
  • Маалыматтардын биримдигин жакшыртуу.
  • Маалыматты өзгөртүүнү жеңилдетүү (кошуу, жаңыртуу, өчүрүү).
• Кемчиликтери:
  • Столдордун саны көбөйөт.
  • Толук маалымат алуу үчүн столдорду бириктирүү керек (JOINдер), бул суроолордун аткарылышын төмөндөтүшү мүмкүн.

Денормализация:

• Принциптер: Маалыматтарды окууну тездетүү үчүн нормализация эрежелерин deliberately бузуу.
• Типтүү ыкмалары:
  • Маалыматты дубалдоо (мисалы, товар аталышын заказдар таблицасында сактоо).
  • Столдорду бириктирүү.
  • Агрегатталган маанилерди алдын ала эсептөө.
• Артыкчылыктары:
  • Суроолордун аткарылышын жакшыртат (айрыкча SELECT үчүн).
  • JOINдердин санын азайтат.
  • Отчеттор жана OLAP системдер үчүн пайдалуу болушу мүмкүн.
• Кемчиликтери:
  • Маалыматтардын ашыкчалыгын көбөйтүү (орун жоготуу).
  • Маалыматтардын туура эместигине коркунуч туудурат.
  • Маалыматты өзгөртүүнү кыйындатат (бир нече жерлерде жаңыртуу керек).

Нормализация жана денормализациянын тандоосу колдонмонун өзгөчөлүгүнө, артыкчылыктарына (маалыматтардын бүтүндүгү же аткаруу ылдамдыгы) жана суроолордун табигатына көз каранды. Адатта, нормализация OLTP-жүйөлөрдө (онлайн транзакциялар) колдонулат, ал эми денормализация OLAP-жүйөлөрдө (аналитикалык иштетүү) же өтө аткаруу талап кылынган бөлүктөрдө колдонулат.