Пропорционал коркунучтар болжамы деген эмне жана аны кантип текшерсе болот?

Пропорционалдуу коркунучтар болжамы — бул Кокс моделинде (Кокс пропорционалдуу коркунучтар моделинде) өмүр сүрүүнү анализдөө үчүн негизги болжам. Ал эки топтун арасындагы коркунуч катышы (hazard ratio) убакыттын өтүшү менен туруктуу бойдон калат деп билдирет, башкача айтканда, ковариаттардын таасири убакытка карабастан өзгөрбөйт.

Бул болжамды текшерүү үчүн бир нече ыкмалар колдонулат:

• Графикалык ыкма: ар кандай топтор үчүн логарифмделген жыйырмалык коркунучтун (log(-log(өмүрү калуу))) графиктерин түзүү. Эгер сызыктар болжол менен параллел болсо, болжам ишке ашкан деп эсептелет.
• Калдыкка негизделген тесттер: мисалы, Шентон тести же Schoenfeld калдыкка негизделген тест. Schoenfeld калдыклары ковариаттардын убакытка көзкарашын текшерүүгө мүмкүндүк берет.
• Убакыттын өз ара аракеттенүүсүн кошуу: моделге ковариат жана убакыт функциясынын өз ара аракеттенүүсүн кошуп, алардын маанилүүлүгүн текшерүүгө болот.

R тилинде Schoenfeld калдык менен текшерүүнүн мисалы:

library(survival)
fit <- coxph(Surv(time, status) ~ age + sex, data = lung)
cox.zph(fit)  # коркунучтардын пропорционалдуулугун текшерүү

Эгер чыгымдардагы p-баалуу маанилер маанилүү болсо, болжам бузулган деп эсептелет.