რა არის NoSQL მონაცემთა ბაზები?

NoSQL (Not Only SQL) — դա нереляցիոն համակարգերի դաս է, որոնք օգտագործում են այնպիսի կառուցվածքներ, որոնք տարբերվում են ավանդական աղյուսակներից՝ հաստատված սխեմայով։ Դրանք նախագծված են մեծ ծավալների անստრუქტուր, կեսստრუქტուր և շատստრუქტուր տվյալների աշխատանքի համար, ապահովելով ճկուն մասշտաբայնություն և բարձր հասանելիություն:

NoSQL տվյալների բազաների հիմնական կատեգորիաները՝

• "Կլիչ-արժեք" (Key-Value Stores): Տվյալները պահվում են զույգերով՝ կլիչ-արժեք, որտեղ կլիչը յուրահատուկ է արժեքին:

  # Տվյալների ներկայացման օրինակ key-value պահոցում
  user_data = {
      "user:123": {"name": "Alice", "age": 30},
      "product:456": {"name": "Laptop", "price": 1200}
  }
  

• "Սյունակային" (Columnar Databases): Տվյալները պահվում են սյունակներով, ոչ թե տողերով։ Օպտիմիզացված են վերլուծական հարցումների և մեծ ծավալների տվյալների մշակման համար:
• "Փաթեթային" (Document Databases): Տվյալները պահվում են փաստաթղթերի տեսքով (օրինակ՝ JSON, BSON, XML): Տվյալների սխեման ճկուն է:

  // Փաստաթղթի օրինակ document database-ում
  {
    "_id": "prod_abc",
    "name": "Smartphone",
    "brand": "XYZ",
    "specs": {
      "display": "6.5 inch",
      "camera": "48MP"
    },
    "tags": ["electronics", "mobile"]
  }
  

• "Գրաֆային" (Graph Databases): Նպատակաուղղված են տվյալների պահպանում և մշակման համար՝ ներկայացված որպես հանգույցներ և կապեր։ Օգտագործվում են հարաբերությունների վերլուծության համար:

Համեմատություններ ռելացիոնալ տվյալների բազաների (SQL) հետ՝

Գծագրական հատկանիշներ	Ռելացիոնալ (SQL)	NoSQL
Տվյալների սխեմա	Ֆիքսված, խիստ	Ֆլեքսիբիլ, դինամիկ
Մասշտաբայնություն	Ուղղահայաց (սերվերի հզորության ավելացում)	Հորիզոնական (սերվերների ավելացում)
Նորմալացում	Բարձր (անհրաժեշտության դեպքում կրկնօրինակում)	Նվազ (տվյալների կրկնօրինակում՝ կատարողականության համար)
ACID գործարքներ	Սովորաբար լրիվ աջակցություն	Տարբեր աջակցություն (կամ BASE)
Հարցման լեզու	SQL	Տարբեր (սովորաբար API, հատուկ լեզուներ)

NoSQL տվյալների բազաները ընտրվում են բարձր մասշտաբայնություն, ճկուն սխեմա, արագ տվյալների մշակման (Big Data), աշխատանքով հետ կեսստრუქტուր և անստრუქტուր տվյալների կամ հատուկ մոդելների (օրինակ՝ գրաֆներ) պահանջների համար։