Proportsional risklər fərziyyəsi nədir və onu necə yoxlamaq olar?

Proportional risklər fərziyyəsi — bu, Cox modeli (Cox proportional hazards model) üçün əsas fərziyyədir və sağ qalma analizində istifadə olunur. Bu fərziyyə, iki qrup arasındakı risk nisbətinin (hazard ratio) zamanla sabit olduğunu, yəni kovariatların təsirinin zamanla dəyişmədiyini iddia edir.

Bu fərziyyənin yoxlanması üçün müxtəlif metodlar mövcuddur:

• Qrafik metod: müxtəlif qruplar üçün logaritmik kümülatif riskin (log(-log(sağ qalma))) qrafiklərinin qurulması. Əgər xətlər təxminən paraleldirsə, fərziyyə təmin edilir.
• Rezidüel testlər: məsələn, Shenton testi və ya Schoenfeld rezidüleri əsasında testlər. Schoenfeld rezidüleri, kovariatların zamanla asılı olub-olmadığını yoxlamağa imkan verir.
• Zamanla qarşılıqlı təsirlərin əlavə edilməsi: modelə kovariat və zaman funksiyası arasında qarşılıqlı təsir əlavə edilə bilər və bu terminlərin əhəmiyyəti yoxlanılır.

R-də Schoenfeld rezidüleri ilə yoxlama nümunəsi:

library(survival)
fit <- coxph(Surv(time, status) ~ age + sex, data = lung)
cox.zph(fit)  # risklərin orantısallığının testi

Əgər çıxışdakı p-dəyərlər əhəmiyyətlidirsə, fərziyyə pozulur.