Ma'lumotlar bazalaridagi tranzaktsiyalarni ajratishning turli darajalarini sanab o'ting va ularning farqlarini tushuntiring.

Ma'lumotlar bazalarida tranzaktsiyalarni izolyatsiya qilishning bir nechta standart darajalari mavjud bo'lib, ular bir tranzaktsiya tomonidan amalga oshirilgan o'zgarishlar qanday va qachon boshqa tranzaktsiyalar uchun ko'rinadigan bo'lishini belgilaydi. Asosiy izolyatsiya darajalari:

1. Read Uncommitted (Tasdiqlanmagan o'qish)

   • Tranzaktsiya boshqa tranzaktsiyalarning o'zgarishlarini, hatto ular hali tasdiqlanmagan bo'lsa ham, ko'rishi mumkin.
   • "Naxshunom o'qishlar" (dirty reads) mumkin.

2. Read Committed (Tasdiqlangan o'qish)

   • Tranzaktsiya faqat tasdiqlangan o'zgarishlarni ko'radi.
   • Naxshunom o'qishlarni olib tashlaydi, lekin takrorlanmaydigan o'qishlar (non-repeatable reads) mumkin.

3. Repeatable Read (Takrorlanadigan o'qish)

   • Agar ma'lumotlar tranzaktsiyada o'qilgan bo'lsa, ular keyingi o'qishda o'zgarmasligini kafolatlaydi.
   • Takrorlanmaydigan o'qishlarni olib tashlaydi, lekin phantom o'qishlar (phantom reads) mumkin.

4. Serializable (Serializatsiya qilingan)

   • Eng qat'iy izolyatsiya darajasi.
   • Tranzaktsiyalar ketma-ket, bir-biridan keyin bajarilayotgandek bajariladi.
   • Phantom o'qishlarni olib tashlaydi va to'liq izolyatsiya ta'minlaydi.

Izolyatsiya darajasini tanlash, ma'lumotlarning yaxlitligi va ishlashga ta'sir qiladi: qattiqroq darajalar katta yaxlitlikni ta'minlaydi, lekin parallelizmni kamaytirishi va blokirovkalarni oshirishi mumkin.