Ի՞նչ ցանցային պրոտոկոլների մոդելներ կան:

Бардык негизги тармактык протокол моделдери бар: OSI модел жана TCP/IP модел.

OSI модел (Ачык системалардын өз ара байланышы):

Теориялык модел, тармактык түзмөктөрдүн өз ара аракеттенүүсүн сүрөттөйт. 7 деңгээлден турат:

1. Физикалык деңгээл (Physical Level): Маалыматтарды физикалык өткөрүү (электр сигналдары, өткөрүү орду).
2. Даталык байланыш деңгээли (Data Link Level): Өткөрүү ордуна жетүү, каталарды аныктоо жана оңдоо.
3. Тармак деңгээли (Network Level): Маалыматтарды ар башка тармактар арасында маршрутизациялоо, логикалык даректөө.
4. Транспорт деңгээли (Transport Level): Маалыматтарды жөнөтүүчүдөн кабыл алуучуга ишенимдүү жеткирүү, сегменттөө, агым жана каталардын контролу.
5. Сеанс деңгээли (Session Level): Тиркемелер ортосунда байланыш сессияларын орнотуу, башкаруу жана аяктоо.
6. Презентация деңгээли (Presentation Level): Маалыматты колдонмо деңгээли үчүн түшүнүктүү форматка айлантуу (шифрлөө, кысуу).
7. Колдонмо деңгээли (Application Level): Түздөн-түз колдонмолор үчүн тармактык кызматтарды көрсөтөт (HTTP, FTP, SMTP).

TCP/IP модел (Transmission Control Protocol/Internet Protocol):

Интернетте колдонулган практикалык модел. 4 (же 5, ишке ашыруу боюнча) деңгээлден турат:

1. Тармакка жетүү деңгээли (Network Access Level): OSI моделинин физикалык жана даталык деңгээлин бириктирет. Маалыматты физикалык канал аркылуу өткөрүүгө жооптуу.
2. Интернет деңгээли (Internet Level): OSI моделинин тармак деңгээлине туура келет. Маалыматтарды тармактар арасында маршрутизациялоо (негизги протокол - IP).
3. Транспорт деңгээли (Transport Level): OSI моделинин транспорт деңгээлине туура келет. Процесстер ортосунда ишенимдүү же ишенимсиз жеткирүү үчүн жооптуу (негизги протоколдор - TCP жана UDP).
4. Колдонмо деңгээли (Application Level): OSI моделинин сессия, презентация жана колдонмо деңгээлдерин бириктирет. Колдонмолор үчүн тармактык кызматтарды көрсөтөт (HTTP, FTP, SMTP, NTP, DNS).

Моделдерди салыштыруу:

Өзгөчөлүк	OSI модел	TCP/IP модел
Деңгээлдер саны	7	4 (же 5)
Мазмундагы максат	Теориялык, эталондук	Практикалык, ишке ашырылган
Фокус	Функциялар бөлүнүшү	Деректердин үзгүлтүксүз жеткирүү
Ишке ашыруу	Аз колдонулат түздөн-түз	Кеңири колдонулат