DNS necə işləyir?

DNS, və ya Domen Adları Sistemi, insan tərəfindən oxuna bilən domen adlarını (məsələn, google.com) kompüterlərin başa düşdüyü IP ünvanlarına (məsələn, 172.217.16.14) çevirən paylanmış verilənlər bazasıdır.

Domen adını IP ünvanına çevirmə (həll etmə) prosesi müxtəlif komponentlər arasında bir neçə qarşılıqlı əlaqə addımını əhatə edir:

İstifadəçi sorğusu: İstifadəçi brauzerə domen adını daxil edir.
DNS Həll edən: Əməliyyat sistemi və ya tətbiq yerli DNS həll edəninə (tez-tez internet provayderi tərəfindən təmin edilir və ya yerli router/kompüterdə yerləşir) sorğu göndərir.
Həll edən keşi: Həll edən əvvəlcə öz yerli keşi yoxlayır. Əgər IP ünvan tapılırsa, onu müştəriyə geri qaytarır. Bu, prosesi sürətləndirir.
Kök DNS serverləri: Əgər keşdə qeyd yoxdursa, həll edən 13 kök DNS serverindən birinə (nöqtə . ilə göstərilir) sorğu göndərir. Bu serverlər TLD (Yüksək Dərəcəli Domen) serverlərinin harada olduğunu bilirlər.
TLD DNS serverləri: Kök server həll edənə TLD serverinə yönəldir, bu server isə ən yüksək səviyyəli domen üçün cavab verir (məsələn, .com, .org, .ru).
İstənilən DNS serverləri: TLD server həll edənə domen üçün məsul olan autoritative DNS serverinə yönəldir (məsələn, google.com). Bu server həmin domen üçün DNS qeydlərini saxlayır.
Autoritative serverin cavabı: Autoritative server uyğun qeydi tapır (məsələn, IPv4 üçün A qeydi və ya IPv6 üçün AAAA qeydi) və IP ünvanını həll edənə geri göndərir.
Həll edən keşi: Həll edən IP ünvanını alır, onu müəyyən müddət (TTL - Time To Live) keşi yadda saxlayır və müştəriyə geri göndərir.
Müştərinin əlaqəsi: Müştəri alınan IP ünvanını istifadə edərək veb serverlə əlaqə qurur.

DNS serverləri müxtəlif növ qeydləri saxlayır:

A: Domen adını IPv4 ünvanına çevirir.
AAAA: Domen adını IPv6 ünvanına çevirir.
CNAME: Başqa domen adı üçün takma ad yaradır.
MX: Domen üçün poçt serverlərini müəyyən edir.
NS: Domen üçün autoritative DNS serverlərini göstərir.
PTR: IP ünvanını domen adına çevirir (əks DNS sorğularında istifadə olunur).

# Dig istifadə edərək DNS sorğusu nümunəsi
dig google.com A

; <<>> DiG 9.16.1-Ubuntu <<>> google.com A
;; ümumi seçimlər: +cmd
;; Cavab alındı:
;; ->>HEADER<<- opcode: QUERY, status: NOERROR, id: 42650
;; bayraqlar: qr rd ra; SORGU: 1, CAVAB: 1, AUTHORITY: 0, ƏLAVƏ: 1

;; PSEUDO-BÖLÜM:
; EDNS: versiya: 0, bayraqlar:; udp: 65494
;; SUAL BÖLMƏSİ:
;google.com.                    IN      A

;; CAVAB BÖLMƏSİ:
google.com.             300     IN      A       172.217.16.142

;; Sorğu vaxtı: 42 ms
;; SERVER: 127.0.0.53#53(127.0.0.53)
;; Nə vaxt: çərşənbə oktyabr 26 10:00:00 UTC 2023
;; MESAJ HƏCMİ: 55

Bu paylanmış və iyerarxik yanaşma DNS-in miqyaslana bilən və uğursuzluğa davamlı sistem olmasını təmin edir.